Het AFK verenigt kunst- en kunstenaarsbeleid

Het Amsterdams Fonds voor de Kunsten (AFK) is de instelling die in Amsterdam activiteiten, manifestaties en kunstwerken subsidieert. Veel kunstenaars, musici, acteurs, beelden kunstenaars en fotografen zullen er in de afgelopen jaren mee van doen hebben gehad. Het is zeer waarschijnlijk dat het grote publiek amper weet heeft van het bestaan van het AFK, want als publiek wil je kunstwerken zien, onderhouden worden, wellicht vermaakt en hoe een productie, tentoonstelling of werk in de publieke ruimte tot stand komt is minder belangrijk. Toch heeft het AFK in de afgelopen jaren veel goeds gedaan in de stad. Het gaat om grote projecten in de openbare ruimte, theaterevenementen, en tentoonstellingen, waar ongetwijfeld honderden kunstenaars aan deel hebben genomen.

Toch heeft het AFK in het kunstenplan dat afgelopen jaar gepresenteerd werd een flinke financiële korting gekregen, één die in de miljoenen loopt van de Gemeente Amsterdam en vanuit het rijk. Op 16 december zal de rekening gepresenteerd worden. En zonder in detail te treden over de politieke perikelen, de roddel en de achterklap, wil ik het AFK verdedigen op grond van mijn praktijkervaring, waaruit wellicht blijkt hoe het AFK kunstbeleid en kunstenaarsbeleid op zinvolle wijze weet te verenigen. Dat de instelling zowel de kwaliteit van de kunst bewaakt als aan de praktische behoeften van kunstenaars tegemoet weet te komen, is voor een stad als Amsterdam onmisbaar.

Hoe werkt het AFK? Mijn expertise ligt hoofdzakelijk op het terrein van de beeldende kunst, dus zal ik daar maar over spreken. En als het over de beeldende kunsten gaat biedt het AFK ondersteuning bij twee soorten activiteiten, te weten exposities en werken in de openbare ruimte. Bij de exposities gaat het meestal om projecten waaraan meerdere kunstenaars deelnemen en waaraan al naar gelang de situatie een manifestatie is gekoppeld. Veel kunstenaar/organisatoren en kunstenaar/curatoren weten de weg naar het AFK te vinden. Menig expositie in Arti kwam met steun van het Amsterdams Fonds voor de Kunst tot stand. Ook de tentoonstelling die Dirk Jan Jager in de afgelopen maand voor de Oude Kerk organiseerde, werd door het AFK financieel ondersteund.
De Oude Kerk is een bijzondere plek, een ‘levend’ monument. Om deze plek levend te houden, wordt de ruimte zo nu en dan voor bijzondere activiteiten ter beschikking gesteld. Zo ook voor de museumnacht. Wat doe je met een kerk, moeten de organisatoren hebben gedacht? ‘Een gothic party’, werd geroepen. Het moment waarop Dirk Jan Jager in beeld komt, die een expositie heeft gemaakt ‘Salon des Immigrantes’ waarin de relatie van de kerk en haar omgeving, de Wallen, centraal stond. ‘Ik wilde de kerk als veilige haven benadrukken’, zegt hij. De keuze van de kunstenaars, zoals Ni Hai Feng en een zeer jonge Thaise kunstenaar Noraset Vaisayakul getuigt van kwaliteit en lef. De manier waarop de diverse kunstwerken in de ruimte van de Oude Kerk zijn opgenomen, getuigt voorts van fantasie en respect. Verborgen filmprojecties, een reuzendoek dat neerdaalt vanuit het schip van de kerk. En wie zo nu en dan naar AT5 kijkt heeft wellicht gezien, dat de museumnacht een groot succes geworden is!

Goed, dan heeft het AFK een expositie ondersteund, niet zeuren, dat is haar werk! De kwaliteit van het AFK ligt echter vooral in de manier waarop zij exposities ondersteunt. In de regel financiert de instelling enkel de honoraria van de deelnemende kunstenaars en materiaalkosten. De rest van de financiering moet uit andere bronnen komen. Vanaf het eerste moment dat ik van deze financieringsstructuur op de hoogte was, was ik enthousiast. Het is een heldere regel die een overdaad aan administratie overbodig maakt en direct aan de kunstenaars ten goede komt. Kunstenaars wier honorarium vaak de sluitpost van de begroting is.
De tweede activiteit kunstwerken in de openbare ruimte, verloopt heel anders. Hier zet het AFK haar netwerk en expertise actief in. Het AFK onderhoudt contacten met stadsdeelraden, woningcorporaties en stadsplanners om de kunstenaar bij uitvoering van werken in de openbare ruimte te ondersteunen. Ook hier staat de kunstenaar, het plan en de kwaliteit van het plan centraal. De hele ontwikkeling van werk in de openbare ruimte in Amsterdam, van een vroege Per Kirkeby tot een project op een lagere school van Henk Rijzinga, zijn door het AFK ondersteund. Een ander recent voorbeeld van de activiteiten die het AFK ondersteund heeft, zijn enkele kleinschalige en een grootschalige opdracht ten behoeve van de Zuid-As. Het AFK maakt zich kenbaar in de hele stad.

Is er dan niets negatiefs te melden? Wellicht. Het AFK heeft een directieloze periode achter de rug. Wellicht schort het hier en daar aan de efficiëntie, maar het lijkt alsof met de bezuinigingen zoals ze nu zijn aangekondigd het kind met het badwater wordt weggegooide. Wat het AFK in de afgelopen jaren verricht heeft, is een zinvol en praktisch antwoord op de schizofrenie van de stad Amsterdam, voor de één een mini-metropool, voor de ander een conglomeraat van autarkische dorpen. Een stad waar hoogmoedswaanzin en minderwaardigheidscomplexen hand in hand gaan. Het AFK verzint geen tentoonstellingen maar ondersteunt de kunst, waardoor aan de behoeften van publiek en kunstenaars (even schizofreen als het beeld van de stad) tegemoet wordt gekomen. Ik hoop dat er niet opnieuw een nieuw beleid zal worden gemaakt, maar eindelijk eens een keer op een beleid dat in de praktijk beproefd is wordt voortgedacht.

Saskia Monshouwer
www.afk.nl