Het einde van de eenkennigheid

Postmodernisme zou in zijn zuivere vorm pluriformiteit moeten bieden. Alle denkbare kunststromingen verliezen hun onderlinge hiërarchie en worden gelijkwaardig. Ze komen parallel te staan. Een situatie waarin van barok tot documentaires en van modernisme tot ‘locative media’ ieder hun eigen ontwikkeling continueren. Een einde van lineaire kunstgeschiedenis en de geboorte van de parallelle kunstgeschiedenissen. Een rijke en stimulerende broedplaats voor de beeldende kunst, waarin ruimte is voor ontwikkeling van specifieke takken, samen met de mogelijkheid tot oneindige kruisbestuiving.

De realiteit is anders. De laatste tien jaar hebben zich voornamelijk gepresenteerd in eenzijdigheid. De postmoderne tijd kwam toch met lievelingetjes voor de dag. Ineens bleek er wél geschiedenis te zijn, één van vóór het postmoderne bewust worden, en één daarna. Bij de laatste hoorde een sociaal politiek houding. Een intellectuele, geëngageerde blik op de wereld vanuit de tentoonstellingszaal. Some animals are more equal than
others. Nieuwe Media centra schoten uit de grond, voorzien van onbeperkte subsidiemogelijkheden. Documenta tentoonstellingen wezen met harde hand het overgrote deel van het spectrum van de beeldende kunst de deur, om voornamelijk de niche van sociaal politiek werk te presenteren. En als klap op de vuurpijl werden de ideeën van Rick van der Ploeg vertaald door de overheid naar een set eisen aan de kunst. Kunst moest een bredere groep gaan bereiken. Kunst moest multicultureel worden. Desondanks zal de kunst zichzelf altijd weten te genezen.

Internationaal is er een sterk groeiend geluid om andere vormen van onderzoek in de beeldende kunst weer hoorbaar te maken. Jonge kunstenaars grijpen terug op de kunstgeschiedenis en willen de diverse stromingen continueren. Een duidelijk voorbeeld van dit nieuwe geluid is de tentoonstelling ‘Abstraction Now’, die plaats vond in 2003 in Wenen. Een groots opgezet overzicht van tachtig internationaal geselecteerde jonge kunstenaars, die abstractie als werkgebied hebben. Naast de klassieke media was er vooral veel aandacht naar oplossingen met nieuwe media als internet en video. Curator Norbert Pfaffenbichler is nu bezig met een nieuwe tentoonstelling genaamd ‘The Renaissance of Modernism in Contempory Art’. Na het grote succes van de eerste tentoonstelling, die letterlijk de financiële ondergang van de kunstenaars vereniging ‘Künstlerhaus’ heeft voorkomen, is er nu een voedingsbodem ontstaan voor een vervolg tentoonstelling.
Ook de aankomende Documenta onder leiding van Roger M. Buergel belooft een andere koers te nemen. Zoals de speculatie betreffende zijn selectiecriterium gemaakt door de Duitse kunst historica Sabeth Buchmann: ‘less political discourse in exchange for art with a capital A.’. Hijzelf wil meer de macht aan de kunstenaars geven, en minder sturend optreden: ‘Ich will Schluss machen mit der neurotischen Fixierung auf den Künstlerischen Leiter und meine Macht nicht nur teilen, sondern sie abgeben.’ En tenslotte kwam het individuele succes van Jan de Cock als zeer verrassend. Zijn herintroductie van contructivisme in de vorm van ruimtelijke installaties stond volledig los van de heersende tendens in de kunst, maar werd ineens overal getoond.

Abstracte kunst, minimalisme, conceptueel werk, ze lijken weer aansluiting te vinden binnen het kunstdiscours. Land Art, performance-kunst, kinetische kunst. Er zijn nog vele terreinen, die in het parallelle landschap van het postmodernisme structureel aandacht zouden moeten krijgen en zouden moeten reageren met nieuw gedachtegoed. Misschien is dit de culturele diversiteit waar Rick van der Ploeg van droomde. Een pluriforme omgeving waar de gerenomeerde stromingen zich respectvol kunnen verfijnen, terwijl daartussen nieuwe ideeën en kruisvormen als verse kiemen uit de grond schieten.

Jan Robert Leegte

Jan Robert Leegte is beeldend kunstenaar en samensteller van de onlangs in Arti getoonde expositie
‘De Anatomie van het Nu’ www.anatomievanhetnu.org