Het weerspiegelen van Maria

Op acht september wordt Maria geboren. Tot haar twaalfde jaar verblijft ze in een tempel. Hier leeft ze als een pikkende duif die eet uit de hand van een engel. Als ze de tempel verlaat, huwt ze Jozef. Op 25 maart wordt één van de belangrijkste zinnen uit de westerse geschiedenis uitgesproken. Maria krijgt bezoek van de engel Gabriël. Hij kondigt haar aan dat ze zwanger is.
Haar kind zal niet uit bloed noch uit begeerte van vlees of de wil van een man, maar uit God geboren worden. Maria antwoordt met de zin: ‘Zie, de dienstmaagd des Heren; mij geschiedde naar uw woord.’

Deze zin is niet op een onderdanige manier bedoeld, maar door dit te zeggen overbrugt Maria het onoverbrugbare. Ze weerspiegelt de hemel en aarde op zo’n manier dat ze beide overstijgt. Na haar sterven wordt ze dan ook geheel, geestelijk en lichamelijk, opgenomen in de hemel. Op een fabuleuze manier gaat Maria om met het eindeloze conflict tussen hemel en aarde, geest en materie. Zij is onze voorgangster.

In mijn werk probeer ik de paradox (van de eenheid tussen hemel en aarde) te onderstrepen en daarmee God te weerspiegelen. In het boek ‘Maria causa salutis’ (Maria veroorzaakt verlossing) ben ik opzoek gegaan naar personen die het leven van Maria kruisen. Personen die in het dagelijkse leven, het leven van Maria vinden. Op deze manier leeft Maria door in al deze mensen, en verschijnt ze in een ervaring van schoonheid.

In de lezing genaamd ‘De moderne schoonheid van Maria’ heb ik vijf fragmenten gezocht, die op verschillende manieren die schoonheden van Maria weerspiegelen. Zo weerspiegelt Björk tijdens een optreden de schoonheid die Maria bereikt tijdens de annunciatie: de schoonheid van totale overgave. Of de wielrenner Michael Boogerd, die door het (bewuste) lijden tot een hogere schoonheid komt.

Ik bekijk de westerse cultuur vanuit het christendom. Hoewel voor velen het christendom slechts tot een op macht gericht instituut geworden is, is deze religie voor mij een bron van inspiratie. Ze geeft nog steeds zulke mooie en goede antwoorden op de vragen, die lelijk en moeilijk te beantwoorden zijn vanuit de geseculariseerde samenleving. Op haar beurt bekijk ik het christendom weer vanuit de moderne tijd. Ten opzichte van het nu verzuimt het christendom om aan te sluiten. Ze blijft angstvallig vasthouden aan haar eeuwenoude iconografie. Dit terwijl er niet één buik is die Jezus of Maria heeft voortgebracht, maar er vele zijn, wellicht zelfs ontelbare.
Het christendom vergeet dat we leven in de veelvuldige schepping. Waarom zou je deze modernere iconen onzichtbaar laten?

Daarom is het noodzakelijk voor het christendom om een nieuwe iconografie te vinden. Hier ben ik nu naar opzoek. Welke beelden vertegenwoordigen deze religie? Voor mij zijn vrijwel alle ervaringen christelijk zolang ze een brug slaan tussen de hemel en aarde. Dit gebeurt als Boogerd bebloed en uitgeput een etappe wint in de Tour de France, of als Björk opgaat in haar muziek tijdens een optreden. In deze voorbeelden wordt de schoonheid ervaren op zo’n manier dat de hemel en aarde verbonden worden, dat geest en materie samenkomen. Dan zie je God.

Een ander voorbeeld: Als dertienjarig kind was ik er volledig van overtuigd dat je via het lijden tot schoonheid kan komen. Daarom ging ik op het heetste uur van de dag voetballen. Ik trapte de bal dan zo ver mogelijk weg en rende er vervolgens achteraan. Dit herhaalde ik zo vaak, tot ik niet meer kon en ging dan nog verder. Uiteindelijk, na een lange tijd proefde ik bloed in mijn mond: ik leed bewust. Door dit lijden kwamen de geest en materie samen.
Daar, bij het onderstrepen van de paradox van de eenheid van hemel en aarde, ervoer ik schoonheid. Voor mijn nieuwe boek ben ik opzoek naar dit soort schone (mijn inziens christelijke) beelden en ervaringen.

Tot slot: ik wil mensen aansporen zoals de vierde eeuwse theoloog Basilius: ‘Ik wil dat het wonder van de schepping zich zodanig in je vasthecht, dat, waar je je ook mag bevinden en wat voor planten je ook mag tegenkomen, je dit alles voortdurende ziet als een heldere onthulling van de Schepper.’ Met andere woorden: de omgeving is doordrenkt met God, met schoonheid. Het zou prachtig zijn als ik in mijn werk deze goddelijke schoonheid zou kunnen ontvouwen en een context geven.

Pavèl van Houten
www.pavelvanhouten.nl

beeld 1: Mara
beeld 2: Marleen
beeld 3: Marijn