vreemd 2004/7
Volslagen onbekend en nog enigszins versuft van de lange vlucht loop ik de aankomsthal in. Ik vind snel de lopende band met de vele zwarte en donkere koffers en tassen. Opmerkelijk hoe mensen uit zoveel eenvormigheid toch vrijwel direct de juiste koffer weten te kiezen. Met mijn bagage ga ik de toekomst tegemoet. Hoe verder te reizen, is onduidelijk in de gidsen aangegeven. Mijn reisrichting lijkt tegen de veronderstelde richting in te gaan. Natuurlijk staat de noordelijk gelegen hoofdstad voor velen als eerste op het programma. Mijn bestemming ligt in het zuiden. Om verder te kunnen reizen moet ik eerst de stad door. Er zijn goede busverbindingen en er is nog tijd genoeg.
Binnen het internationaal en mondiaal aangepast kader van logistieke handelingen, kan je stap voor stap oriëntatiepunten vinden. De geldautomaat is als het lichtknopje rechts van de deur, het verkooppunt voor de kaartjes ligt wat verder, net voorbij de taxistandplaats, en de bussen staan op een bepaalde volgorde langs de perrons.Als nieuwkomer, vreemdeling heb je de indruk dat je de enige bent die deze route nog niet kent. Wachtend op de bus zie je links en rechts niet alleen ‘buitenlanders’, vreemdelingen, maar ook de vermoedelijk plaatselijke bevolking vragend en vertwijfeld om zich heenkijken. Het maakt duidelijk dat het niet alleen voor mij allemaal nieuw is. Alleen een groepje stewardessen dat babbelend vlot door de massa beweegt, lijkt zich op een onzichtbaar aangegeven pad voor te bewegen. Ze kijken niet op of om.
De buschauffeurs spreken geen engels, gelukkig staat de bestemming voor op de wagen. Als ik het briefje toon waarop in de plaatselijke taal mijn doel staat, knikt hij met zijn hoofd, waarschijnlijk O.K. Mijn vraag over de lengte van de reis gaat via een tussenpersoon, die de Engelse taal rudimentair beheerst. Zowel de vraagstelling als het minutenlange antwoord van de chauffeur dat daarop volgt, verontrustten me hevig. Is het zo ingewikkeld om naar de andere kant van de stad te komen? Ik krijg de indruk of de chauffeur een grote omweg beschrijft. Waarom wordt de ringweg niet aangehouden die een rechtstreekse verbinding mogelijk maakt? Dit ritje gaat zeker uren duren, denk ik. Totdat ik in het engels twintig minuten hoor zeggen. Het is nauwelijks te geloven, waarover hebben ze zolang gesproken; over de rit, over het weer, de arbeidsomstandigheden, over mij? Het zal een mysterie blijven, duidelijk is dat er veel meer valt te vertellen over dat ene reisdoel.
In de bus schiet het landschap voorbij, landerijen verdwijnen, de huizen worden hoger.
De vreemde cultuur komt stap voor stap, lichtmast na lichtmast, dichterbij, je wordt er geheel door omringd. De verandering van de omgeving leidt tot intensievere aandacht, de wens om te begrijpen van wat er verder in dit land gebeurt, hoe men leeft en zich in dit onmetelijke land handhaaft.
Tussen vreemd en eigen, tussen vreemdeling en landgenoot ligt een grens. Zoals tussen verschillende landen lijnen lopen en tussen kunst en beschouwer altijd een afstand blijft. Die grenzen lopen tussen nieuwe staten vaak recht, bij oude landen zijn ze kronkelig met bovendien onverwacht wederzijdse enclaves. Tijdens een reis zoek je de grenzen op. De verhouding tussen beschouwer en het vreemde, het onbekende is uitvergroot en je bent als reiziger (voor)bereid nieuwe ervaringen op te doen.
Kunst in het eigen vertrouwde huis en van het eigen merk vermindert veelal de zucht tot inspanning om een barrière over te stappen. Normale mogelijkheden van herkenning, emotiebeleving en bewuste verruiming van kennis, worden dan over het hoofd gezien. Soms is die hindernis voor ons nauwelijks waarneembaar. Aan de andere kant nemen kunstenaars wisselende standpunten in en om de grens schijnbaar op te heffen, worden dan alledaagse handelingen of voorwerpen als buitengewoon gepresenteerd.
Kunst in de vreemde of de andere kunst in ons land is niet echt de kwestie. Het is van belang dat een kunstwerk een nieuwe bestemming of hernieuwde kennismaking in zich draagt.
Harald Schole