2003/2
Door carrambolage wijs

De man die hier staat afgebeeld is een volksheld uit Rusland. Joeri Gagarin, de eerste man in de ruimte. De eerste mens die de aardkloot inderdaad als een bol zag, of liever een bal. Want ik zie weinig toeval in de positie waarin Gagarin op de foto verkeert: hij moet in de ruimte tot de slotsom zijn gekomen dat voor wie het universum wil begrijpen, biljarten uitkomst biedt. Men wordt door carrambolage wijs.

Ik heb eens een stuk proberen te schrijven over een biljartpartij met de filosoof Jan Bor (kunstlievend lid). Ik stelde me voor dat hij bij elke gemiste bal een toespeling maakte op de filosoof Immanuel Kant (1724-1804) of op titels van de boeken die deze kennistheoreticus schreef.
‘Dit raakt Kant noch wal…’
‘Sorry, mijn Urteilskraft liet me even in de steek …’
‘Tja, duidelijk een gebrek aan praktischen Vernunft …’
Dat werk. Ik moest natuurlijk iets terug zeggen, maar ik weet niets van Kant. Misschien heeft hij ooit iets over biljarten geschreven, dacht ik, en typte ‘Kant + biljart’ in op Internet-zoekmachine Google. Het bleek dat Kant in zijn studentenjaren prijsbiljarter was geweest, hij had er van geleefd. Het is dan ook niet teveel gezegd dat Kant - eerder dus dan Gagarin - het had begrepen: door carrambolage wordt men wijs.
Het stuk over Bor en biljarten is nooit afgekomen. Bovendien biljart Jan Bor niet. Toch is hij een gerespecteerd filosoof. Hij is de uitzondering die deze regel bevestigt: door carrambolage wordt men wijs.

Sinds drie jaar leeft in het verborgen gemeenschapsleven van Arti et Amicitiae een wijsgerig genootschap dat zich DCW noemt. Elke dinsdagavond komen de leden anoniem bijeen, om zich door middel van spelvarianten libre, driebanden, tien over rood of twintig over de losse geestelijk te verrijken. Op de manier van Joeri Gagarin en Immanuel Kant, op de wijze ook van de Vlaamse wijsgeer Raymond Keulemans, voor wie de wereld een leven lang het rond van de biljartbal heeft vertoond. DCW verenigt uiteenlopende disciplines: kunstonderwijs, geschiedbeoefening, luchtvaarttechniek, literatuur, etcetera. Een kwestie van vereniging inderdaad, want het doel van deze statutenloze bijeenkomsten is er maar één. Carramboles maken, scoren - trekken, doorstoten, snijden, tweemaal rond, wat de situatie ook aan praktisch-kritisch vernuft en vaart vraagt, in de beperkte ruimte die het groene laken biedt. Het zijn bevlogen vergaderingen soms, en hoe vermoeid de DCW-leden na het spel ook mogen ogen, zeker is dat er eendrachtig in de strijd van man tegen man wijsheid is verworven. Door carrambolage.


(Dit is de eerste aflevering van een reeks kunst-, wijsbegeerte- en cultuurcolumns in dit blad, van kunstlievend lid en schrijver Atte Jongstra. Onder de titel ‘Door carrambolage wijs’ zal hij zijn licht laten schijnen over mondiale verschijnselen in micro- en macroperspectief)

Atte Jongstra
< back