2001/5
INTERVIEW MET ORGACOM:
Teike Tessel Asselbergs en Elias Tieleman
Orgacom visualiseert de bedrijfscultuur

Orgacom (een samenvoeging van de woorden organisatie en communicatie) richt zich op het bedenken en uitvoeren van nieuwe rollen die kunst kan hebben binnen het bedrijfsleven en non-profit-organisaties.
Orgacom introduceert nieuwe thema’s in de kunstwereld. Deze thema’s hebben te maken met hoe mensen in bedrijven en organisaties hun groepscultuur ervaren. Door de thema’s waar mensen binnen een groep mee bezig zijn te verbeelden, laat Orgacom zien welke rol kunst voor hen kan spelen.

Teike Tessel Asselbergs: "We hebben allebei eerder bij Arti geëxposeerd, bijvoorbeeld tijdens de tentoonstelling ‘Sandberg zoveel’ (in 2000, red). Elias heeft toen ondermeer het storten van die zandberg voor het Arti-gebouw gecoördineerd. De eerste keer dat ik in de pers kwam was vanwege Arti. Ik had toen meegedaan aan de tentoonstelling ‘One hour art’ (in 199... , red). We kennen elkaar van de Rietveld Academie waar we allebei de (voorheen) audio-visuele afdeling hebben gedaan. Er was daar vrij veel concurrentie."
Elias Tieleman: "Haantjesgedrag, maar daar word je ook enigszins toe gestimuleerd omdat er al vrij snel een soort tentoonstel-lingsroulatie is. Toen we na ons afstuderen naar het Sandberg Instituut gingen, verwachtten we dat het daar zou verande-ren, dat we daar meer zouden communiceren met medestudenten."
Teike: "Zodat je ook meer van elkaar leert, want iedereen komt van een andere academie af. Maar er was niet echt veel uitwisse-ling. Iedereen was met zijn eigen dingen bezig. Dat vonden we jammer. Elias en ik vonden het er niet ‘anders’ genoeg. Het ging er ons om: hoe kun je de communicatie op de opleiding zelf veranderen."
Elias: "Voorheen waren we ook bezig met het zoeken naar publiek. Ik deed performances. Eén op één shows zo ongeveer. Ik heb een theaterachtergrond en zocht toen al de dialoog. Teike deed dat op een hele andere manier."
Teike: "Ik ben afgestudeerd bij de Rietveld Academie met een cd-rom. Ik was veel met interactie bezig vanuit de nieuwe media. Eigenlijk was ik op zoek naar een manier om de ideeën die ik had, zowel over interactie als de ideeën om een bepaalde vorm van dingen echt tastbaar te maken, te combineren. En dat dan op zo’n manier te doen dat je met een groep mensen daar iets mee ging doen, iets dat meer naar buiten gericht was.
Maar goed, we spraken over wat we van het Sandberg Instituut vonden, wat we er misten en waar we naar op zoek waren. Daar vonden we elkaar wel vrij snel in. We hebben toen wat projecten bedacht voor in het Sandberg Instituut om studenten meer met elkaar bezig te laten zijn. En dat ging best goed. We vonden het allebei leuk om daar mee bezig te zijn. We hebben toen nog niet echt samengewerkt, maar probeerden allebei verschillende dingen uit op twee verschillende locaties tegelijkertijd. Dan kan je ervaringen uitwisselen en met elkaar vergelijken.
Elias: "Al snel merkten we dat als we samenwerkten het proces als het ware versnelde. Teike merkt hele andere dingen op in bijvoorbeeld interviews dan ik en we hebben het vaak over hetzelfde als we dat terugkoppelen. Daarbij komt ook dat het organisatorisch handig is dat we met z’n tweeën zijn. Teike is heel goed in het formuleren van teksten en het schrijven van brieven om projecten op te starten en ik ben meer organisatorisch ingesteld."
Teike: "Hij is degene die zorgt dat de dingen op de juiste tijd op de juiste plaats komen. Wat we ons afvroegen was: als we nou kunst willen maken met als onderwerp groepscultuur of iets dergelijks waar halen we dan de groepen vandaan om dat mee te doen. Toen kwamen we vrij snel terecht bij bedrijven, stichtingen en verenigingen".

Werkwijze
Teike: "We hebben in de loop der tijd een bepaalde werkwijze ontwikkeld waardoor een bedrijf of organisatie alleen maar ja of nee kan zeggen, er kan niet over worden onderhandeld. Dus in die zin zijn wij autonoom. Het voordeel van onze werkwijze is dat een bedrijf het makkelijk kan inplannen, waardoor de communicatie goed verloopt en we de informatie krijgen die we nodig hebben voor onze kunst.
We gebruiken alle soorten media. Als het kan maken we soms dingen zelf, als het te ingewikkeld is vragen we anderen om ons te helpen of besteden we het uit aan vakmensen. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij een fontein die we hebben ontworpen, die was vaktechnisch heel moeilijk te maken.
We beginnen bij een organisatie eerst met het afnemen van interviews bij ongeveer 50 mensen. Dat zijn meer vraaggesprekken met als kernvraag: wat vinden jullie van de groepscultuur en wat zijn nou typische dingen voor jouw bedrijf? We kijken dan of we uit die informatie bepaalde aspecten kunnen halen die vaak voorkomen en proberen die te vertalen naar voorstellen en schetsontwerpen voor kunstwerken. Daarbij moet je je een A4-tje voorstellen met een tekening en daaronder een korte toelichting. Daar maken we er een stuk of tien van terwijl we in zo’n bedrijf aanwezig zin. Dat heeft als voordeel dat we ook nog een beetje om ons heen kunnen kijken. Vaak laten we dan de mensen die veel contacten hebben binnen het bedrijf wat dingen zien als een soort voorselectie. We maken namelijk vaak meer dan tien voorstellen. Dat heeft een grappig effect, want anderen willen dan van die paar mensen weer meer te weten komen over de plannen. De A4-tjes hangen we op in de kantine en alle medewerkers van het bedrijf mogen dan komen kijken. Zij kunnen dan stemmen op het plan voor een kunstwerk dat zij het beste vinden passen bij de groepscultuur. Het gaat dus niet om smaak, maar om wat het beste past. Voor de top drie van de plannen doen we een haalbaarheidsonderzoek om te kijken hoeveel het gaat kosten en of het überhaupt wel mag. We hebben namelijk eens een plan gehad met een trapleuning die niet toegestaan was door de Arbo-wetgeving.

Projecten
Teike: "We doen projecten zoals dit project voor een autoleasebedrijf (zie foto, red). Daarvoor zijn wij uitgenodigd door iemand die daar de kunstcollectie verzorgt. Toen we mensen daar interviewden, kwamen we er achter dat het een vrij heldere bedrijfsstructuur had. Je hebt beheer (de mensen die de contacten met bedrijven onderhouden) en autopark (verzekeringen, in- en verkoop van auto’s enz.) Die tweedeling hebben we gevisualiseerd in twee poppen die enigszins op elkaar lijken, omdat het toch één cultuur is, die in dialoog zijn. De poppen fungeren als een soort abri, want we hebben de mensen opdracht gegeven om ze te beplakken met logo’s van bedrijven en foldermateriaal van nieuwe auto’s. Dat hebben ze zo enthousiast opgepakt dat ze de poppen helemaal hebben volgeplakt. Ze zijn volkomen opgenomen in de bedrijfscultuur."

Autonoom
Elias: "We worden vaak genoemd in en gevraagd voor discussies over wat de combinatie is tussen kunst en economie of wat bedrijven en kunst met elkaar te maken hebben en welke samenwerkingsvormen daar in mogelijk zijn. Zo was er laatst in ‘Tumult’, een Utrechtse versie van De Balie, een paneldiscussie over: ‘Wat is de status van autonomie in de kunst op dit moment’. Aan de ene kant zijn wij autonoom omdat we vanuit onze eigen behoefte een bepaalde werkwijze in het leven hebben geroepen en op een bepaalde manier uitvoeren. Aan de andere kant is het ook wel weer een beetje toegepast, omdat het natuurlijk wel nut heeft voor zo’n bedrijf om zich bezig te houden met de bedrijfscultuur. Ik denk dat het begrip ‘autonomie’ verschuift van l’art pour l’art binnen de kunstwereld naar een begrip dat je meer moet gebruiken voor de persoon van de kunstenaar. Je bent als kunstenaar autonoom als je zelf bepaalt wat je gaat doen. En als dat een meer dienstbare rol is en het komt helemaal uit jezelf dan is dat ook autonoom naar mijn idee. Het is meer conceptuele kunst eigenlijk, daar komt het uit voort denk ik.

Wij zoeken eigenlijk een hedendaagse variant van de groepsportretten uit de Gouden Eeuw. Hoe de mensen werden gepositioneerd, de manier waarop ze naar elkaar kijken en hoe de compositie is zegt heel veel over die groep mensen. Wij zoeken een variant waarbij niet zozeer het medium centraal staat maar dat we pas na ons onderzoek van de groepscultuur kijken met welk medium we dat het beste tot uitdrukking zouden kunnen brengen. In zekere zin is wat die oude groepsschilders deden wel een voorbeeld voor ons.

Orgacom
In de afgelopen drie jaar is er veel door elkaar heen vervlochten. We waren zowel aan het produceren als opnieuw iets aan het bedenken. Daardoor zit je in alle dimensies van een project. We hebben de werkwijze van Org-acom steeds aangepast totdat we het zo hadden zoals hij nu is: als Orgacom visualiseren wij de bedrijfscultuur. Orgacom lijkt de ultieme bedrijfsnaam. Maar we zijn geen internationaal georiënteerd bedrijf, maar het is wel leuk om daar mee geassocieerd te worden. Je speelt ook een beetje met de verwarring.
We hadden, als enige deelnemende kunstenaars, een design-prijs gewonnen met een project voor Randstad Uitzendbureau. Daarvoor hadden we verschillende schetsen gemaakt voor wat Randstad in de toekomst met haar vestigingen zou kunnen doen. Dat waren heel verschillende ontwerpen, zelfs tot aan het plan van het volstrekt niet meer hebben van vestigingen; dat alle communicatiemiddelen vast zaten aan de intercedent en dat die overal op straat te vinden was. Daar uit vloeide voort dan dat werden uitgenodigd om mee te doen aan ‘Doel zonder oorzaak’ in W139, een tentoon-stelling die door Eric Wie was georganiseerd. We hebben Randstad toen gevraagd om een officiële beursstand van en wat intercedenten voor ons project vrij te maken. Die hebben toen binnen W139 kunstenaars ingeschreven die eventueel uitgezonden wilden worden als creatief adviseurs naar het bedrijfsleven. Randstad was er zo van onder de indruk dat een stuk of 50 kunstenaars dat hadden gedaan, dat ze hebben onderzocht of dat een haalbare zaak was voor hun zelf. Maar toen hebben ze dat toch weer aan ons teruggegeven, omdat ze vonden dat er een aantal dingen niet klopten. Bij een uitzendbureau denken bedrijven veel sneller aan lagere baantjes en bij ons ging het er echt om dat die kunstenaars werden uitgezonden als adviseurs. Toen hebben we besloten om het een detacheringsbureau te noemen. We gaan onderzoeken welke diensten kunstenaars kunnen bieden en of we dat wat wij doen ook voor andere kunstenaars kunnen laten werken."

Het werk van Teike en Elias is van 28 oktober t/m 9 december te zien bij het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam: Orgacom FHV Corporate *inc-21* Proximity *Sigmun* XSAGA.
http://www.orgacom.nl

Marianne Vollmer

< back